Anadan olduğu yer

Təvəllüdü

Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi

Elmi dərəcəsi

Elmi rütbəsi

Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu:

- ixtisas şifri

- ixtisasın adı

- mövzunun adı

03.00.05 (hazırda 2417.01)

Botanika

Doktorluq dissertasiyasının mövzusu:

- ixtisas şifri

- ixtisasın adı

- mövzunun adı

2430.01

Mikologiya

“Meşə ağaclarının göbələkləri, fitopatogen növlərin taksonomiyası və filogeniyası”

Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı

- xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı

- beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı

Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı

Kadr hazırlığı:     

- fəlsəfə doktorlarının sayı

- elmlər doktorlarının sayı

2

Əsas elmi nailiyyətləri

Ağayeva Dilzarə Nadir qızı 1997-ci ildən “Botanika” ixtisası üzrə biologiya elmləri namizədi (hazırda fəlsəfə doktoru) və 2014 cü ildə “Mikologiya” ixtisası üzrə biologiya elmlər doktoru  elmi dərəcələrinə, 2025-ci ildə “Mikologiya” ixtisası üzrə professor elmi adına layiq görülmüşdür. O, ağac cinsləri ilə assosiasiyada olan, xüsusilə xəstəlik törədən göbələklərin öyrənilməsi sahəsində ixtisaslaşmışdır.  2002-2003-cü illərdə CAR-ın Milli Elm Fondunun layihəsi çərçivəsində Pretoriya Universitetində PostDok tədqiqatçı kimi “Azərbaycanda müxtəlif oduncaqlı ağaclarda məskunlaşan ofiostomatoid göbələklərin (Ascomycota) taksonomiyası” adlı layihə yerinə yetirmiş, elm üçün 3 yeni növ təsvir etmişdir (Aghayeva et al., 2004, 2005, Grobbelaar et al. 2009). Sonradan o bitki xəstəliklərinin törədiciləri olan göbələklərin tədqiqi istiqamətində müxtəlif layihələrin icraçısı və ya rəhbəri olmuşdur. Almaniyanın Tübingen Universitetində Alman Akademik Mübadilə Xidməti (DAAD) tərəfindən maliyyələşdirilmiş “Tuberculina növlərində konidiogenezin ultrastruktur tədqiqi və pas göbələklərində spermatiyanın genezisinin müqayisəsi” (2005) adlı fərdi layihə yerinə yetirmişdir (Aghayeva et al. 2006). “Azərbaycanda qarağacın holland xəstəliyi ilə yoluxmuş Ulmus spp. div. və şabalıd xərçəngi əlamətləri biruzə verən Castanea sativa -nın hazırkı vəziyyəti” (2005-2006) fərdi layihəsi UNESCO/Keizo Obuchi Research proqramının mükafatına layiq görülmüşdür (Aghayeva, Harrington 2008). Ukrayna Elm və Texnologiya Mərkəzinin (UETM) maliyyələşdirdiyi “Ətraf mühitin təhlükəsizliyi: Azərbaycanın bəzi oduncaqlı bitkilərinin göbələk assosiasiyalarının və xəstəlik törədicilərinin monitorinqi”, (2006-2008) və “Azərbaycanda şamları məhv edən qabıq böcəkləri (Coleoptera: Scolytidae) ilə assosiasiyada olan göbələklərin molekulyar öyrənilməsi” (2009-2010) sahələrarası layihələrinin rəhbəri olmuşdur. Layihələr qismən Azərbaycanda, qismən isə ABŞ-ın Ayova Universitetində yerinə yetirilmişdir. Bu layihələr bitki və böcəklərlə assosiasiyada olan  ayrı-ayrı göbələk növlərinin morfoloji və molekulyar metodlarla taksonomik problemlərinin həllinə və patogen növlərin filogeniyasının araşdırılmasına  yönəldilmişdir. Morfologiya, kulturada inkişaf, çoxalma tipi və DNT ardıcıllıqlarının müqayisəsinə əsasən elm üçün yeni növlər təsvir edilmişdir (Harrington et al. 2008, 2010, 2011). Son illər Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Norveç Humanitar Təşkilatı tərəfindən “Cryphonectria parasitica xərçəngi və Şimali Azərbaycanda şabalıd istehsalına nəzarət” (2011) və Elmin İnkişaf Fondu (EİF) tərəfindən maliyyələşdirilmiş “Biomüxtəlifliyin qorunması: Azərbaycanın nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növlərinin statusunun qiymətləndirilməsi” (EİF-2010-1(1)) adlı ekoloji əhəmiyyətli layihələdə iştirak etmiş, həmçinin  “Cryphonectria parasitica (Murrill) M.E.Barr. populyasiyasının tərkibinin tədqiqi və bioloji mübarizə üçün ötürülə bilən hipovirulentliyin effektivliyi” (EİF-2013-9(15)-46/29/3-M-10) adlı layihənin rəhbəri olmuşdur.

Rəqabətli beynəlxalq təqaüd proqramları (DAAD, UNESCO), Almaniya, ABŞ, CAR, İsveçrə və İtaliya ilə birgə layihələr üzrə uzunmüddətli əməkdaşlıqlar tədqiqat işlərini molekulyar sistematika, populyasiya genetikası kimi DNT-analizləri tələb edən istiqamətlərdə aparmağa imkanlar açmışdır. O, xarici ölkələrdə çoxsaylı beynəlxalq mikoloji və botaniki konfrans, konqres (IBC, IMC, ICPP) və digər tədbirlərin (EPPO, FAO, ICCP, IUFRO) iştirakçısı olmuş və aidiyyəti üzrə təqdimatlar etmişdir. 

Botanika İnstitutu Publik Hüquqi Şəxsin Mikologiya laboratoriyasının rəhbəri kimi görülən işləri iki əsas tədqiqat istiqmətini birləşdirir: (1) mikro və makro-göbələklərin biomüxtəlifliyi və taksonomiyası, sahib bitkiləri və coğrafi yayılmasını ehtiva edən məlumat bazasının yaradılması; (2) bitki patogenləri, nadir, nəsli kəsilməkdə olan növlər və tibbi əhəmiyyətli göbələklər üzrə tədqiqatlar.

Azərbaycanın unlu şeh göbələklərinin məlumat bazası tərtib edilmiş, 133 növ qeydə alınmışdır [Aghayeva, Abasova 2021]. Son illərdə 40-dan çox yeni göbələk növü barədə məlumat verilmişdir [Aghayeva et al. 2018, Mustafabayli, Aghayeva 2019, 2021]. Makrogöbələklər üzrə yeni tədqiqat istiqaməti olaraq göbələklərin bioloji aktiv maddələri və antimikrob xüsusiyyətləri araşdırılılır [Yusifova et al. 2025; Alimammadova Husuyeva et al. 2025]. Dəyişən iqlim şəraiti və artan antropogen təhlükələr fonunda əsas meşə əmələ gətirən ağac növlərinin göbələk patogenlərinin tədqiqinə daha çox diqqət yetirilir [Ağayeva 2023, Cornejo, Aghayeva, Beenken 2026].

Elmi əsərlərinin adları

Kitablar:

1. Ağayeva D. N. (2011) Mikologiyada tətbiq edilən ənənəvi və müasir metodlar. Bakı: Elm, 208s, ISBN 978-9952-453-17-1
2. Ağayeva D. N., Sadıqov A. S. Abşeronun mikobiotası (məlumat siyahısı, sinonimlər, qeydlər). Bakı: Elm, 254s., ISBN 978-9952-495-26-3
3. Ağayeva D. N. (2023) Azərbaycanda meşə ağaclarının göbələkləri, onların taksonomiyası və filogeniyası. Bakı: Elm, 396 s. 

Məqalələr:

Cornejo C., Aghayeva D., Beenken L. (2026) The tree-parasitic fungus Cryphonectria carpinicola discovered on European chestnut and European hornbeam in Azerbaijan. EPPO Bulletin, 56(1): 1–6. https://doi. org/10.1111/epp.70069

Haelewaters D., Aghayeva D., de-Miguel S., Degtjarenko P. et al. (2026) Mapping the landscape of mycological organizations in Europe: where citizen science meets professional mycology. Biodiversity and Conservation, 35 (37) https://doi.org/10.1007/s10531-025-03219-2

Yusifova Y., tul-Wahab A., Choudhary I.M., Siddiqui M., Khan N., Atif M., Zafer H., Aghayeva D.N. (2025) Laetiporus sulphureus mushroom culture - source of secondary metabolites and catalyst for biotransformation of breast cancer drug exemestane. Steroids, 221:109647. doi: 10.1016/j.steroids.2025.109647

Yusifova Y.A., Aghayeva D.N. (2025) Taxonomic composition of macromycetes of Goygol National Park ın Azerbaijan. Chornomorski Botanical Journal,  21 (1): 31–40. https://doi.org/10.32999/ksu1990- 553X/2025-21-1-2

Alimammadova Husuyeva A.A., Bısko N., Mytropolska N.Yu., Gurınovych N.V., Aghayeva D.N. (2025) Аntimicrobial activity in cultures of some xylotrophic basidiomycetes from Azerbaijan. Ukrainian Botanical Journal, 82 (3): 252-25. https://doi.org/10.15407/ukrbotj82.03

Aghayeva D.N. (2024) A checklist of Ascomycota found on forest trees and shrubs in Azerbaijan. Sydowia, 76: 71-93.

Antonelli A., Teisher J.K., Smith R.J., Ainsworth A.M., Furci G., Gaya E., Gonçalves S.C., Hawksworth, D.L., Larridon I., Sessa E.B., Simões A-R.G., Suz L.M., Acedo C., Aghayeva D.N. et al. (2024) The 2030 Declaration on Scientific Plant and Fungal Collecting. Plants, People, Planet. DOI: https://doi.org/10.1002/ppp3.10569

Marco F., Navarro B., Daghino S., Cervera A., Gisel A., Pe­rotto S., Aghayeva D.N., Akinyuwa M.F., Gobbi E., Zheludev I.N., Edgar R.C., Chikhi R., Turina M., Babaian A., Serio F.D.,de la Peña M. (2023) Hybrids of RNA viruses and viroid-like elements replicate in fungi. Nature communication, 14: 2591

Alimammadova Husuyeva A.A, Aghayeva D.N. (2024) Diversıty, taxonomıc composıtıon and ecology of Basıdıomycetes of Guba dıstrıct of Azerbaıjan. Chornomorski Botanical Journal, 20 (1): 80-90. DOI: 10.32999/ksu1990-553X/2024-20-1-4

Del Carratore R., Aghayeva D.N., Ali-zade V.M., Bartolini P., Della Rocca R., Pepori A., Maserti B. (2021) Detection of Cryphonectria hypovirus 1 in Cryphonectria parasitica isolates from Azerbaijan. Forest Pathology, 00:e12718. DOI: 10.1111/efp.12718

Forgia M., Isgenderli E., Aghayeva D., Huseynova I., Turina M. (2021) Virome characterization of Cryphonectria parasitica isolates from Azerbaijan unveiled a new mymonavirus and a putative new RNA virus unrelated to described viral sequences. Virology, 553: 51–61, https://doi.org/10.1016/j.virol.2020.10.008

Aghayeva P., Cozzolino S., Cafasso D., Ali-zade V., Fineschi S., Aghayeva D. (2021) DNA barcoding of native Caucasus herbal plants: potentials and limitations in complex groups and implications for phylogeographic patterns. Biodiversity Data Journal, 9: e61333, 28 p. DOI: 10.3897/BDJ.9.e61333

Aghayeva D.N., Abasova L.V. (2021) A checklist of powdery mildews (Erysiphaceae, Ascomycota) known from Azerbaijan. Sydowia, 74: 001–013. https://www.verlag-berger.at/detailview?no=2931

Mustafabayli E., Prydiuk M.P., Aghayeva D.N. (2021) New for Azerbaijan records of agaricoid fungi collected in Shaki district. Ukrainian Botanical Journal, 2021, 78(3): 214–220. https://doi.org/10/15407/ukrbotj78.03.214 

Mustafabayli E., Aghayeva D.N. 2019. New mushroom records for Azerbaijan. Ukrainian Botanical Journal, 2019, 76(4) 356-361, doi.org/10.15407/ukrbotj76.04.356

Aghayeva D.N., Rigling D., Meyer J., Mustafabeyli E. 2018. Diversity of fungi occurring on the bark of Castanea sativa in Azerbaijan. Acta Horticulture, P. 79-86. https://doi.org/10.17660/ ActaHortic.2018.1220.12

Abasova L.V., Aghayeva D.N., Takamatsu S. 2018. Erysiphe azerbaijanica and E. linderae: two new powdery mildew species (Erysiphales) belonging to the Microsphaera lineage of Erysiphe.  Mycoscience, 59:  181-187. DOI: 10.1016/j.myc.2017.10.002

Abasova L.V.,  Aghayeva D.N., Takamatsu S.  2018. Notes on powdery mildews from Azerbaijan I. Genus Erysiphe. Current Research in Environmental & Applied Mycology (CREAM), 8(1): 30-53. https://www.creamjournal.org/pdf/CREAM_8_1_3.pdf

Aghayeva D.N., Rigling D., Prospero S. 2017. Low genetic diversity but frequent sexual reproduc­tion of the chestnut blight fungus Cryphonectria parasitica in Azerbaijan.  Forest Pathology, 2017. 47(5) DOI: 10.1111/efp.12357

Meyer J.B., Trapiello E., Senn-Irlet B., Sieber T.N., Cornejo C., Aghayeva D.N., González A.J., Simone P. 2017. Phylogenetic and phenotypic characterization of Sirococcus castaneae comb. nov. (Syn. Diplodina castaneae), a fungal endophyte and potential pathogen of the European chestnut.  Fungal biology, 121: 625-637. doi: 10.1016/j.funbio.2017.04.001

Aghayeva D.N., Lutz M., Piątek M. 2016. Transmission electron microscopy of Tuberculina species (Helicobasidiales) reveals an unique mode of conidiogenesis within Basidiomycota. Fungal Biology, 120: 1010-1016. doi: 10.1016/j.funbio.2016.04.007

Wall J.R., Aghayeva D.N. 2014. The practice and importance of chestnut cultivation in Azerbaijan in the face of blight, Cryphonectria parasitica (Murrill) Barr. Ethnobotany Research and Applications. 12: 165 - 174. https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/939

Harrington T.C., Yun H.Y., Lu Sh-Sh., Goto H., Aghayeva D.N., Fraedrick S.W. 2011. Isolation of Raffaelea lauricola and other symbionts from the redbay ambrosia beetle, Xyleborus glabratus, in Taiwan and Japan. Mycologia,103 (5):1028 - 1036. https://doi.org/10.3852/10-417

Harrington T.C., Aghayeva D.N., Fraedrick S.W. 2010. New combinations in Raffaelea, and four new species from the redbay ambrosia beetle, Xyleborus glabratus.  Mycotaxon, 111(5): 337 - 361. https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/ja/ja_harrington009.pdf

Harrington T.C., Fraedrick S.W., Aghayeva D.N. 2008. Raffaelea laurelensis, a new ambrosia beetle symbiont and pathogen on the Lauraceae.  Mycotaxon, 104: 399- 404.

Aghayeva D.N., Harrington T.C. 2008.  First report of Cryphonectria parasitica on chestnut (Castanea sativa) in Azerbaijan.  Plant Pathology. 57: 383. DOI: 10.1111/j.1365-3059.2007.01721.x

Aghayeva D.N., Wingfield M.J., Kirisits T., Wingfield B.D. 2005. Ophiostoma dentifundum sp. nov. from oak in Europe, characterized using molecular phylogenetic data and morphology. Mycological Research, 109 (10):1127 – 1136. https://doi.org/10.1017/S0953756205003710

Aghayeva D.N., Wingfield M.J., de Beer Z.W., Kirisits T. 2004. Two new Ophiostoma species with Sporothrix anamorphs from Austria and Azerbaijan. Mycologia, 96 (4):865 – 877. DOI: 10.1080/15572536.2005.11832933

Aghayeva D.N. 2001. Mycobiota of Castanea sativa Mill. in Azerbaijan (2001). Forest, Snow, Landscape Research. 76(3): 405- 408

Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü 

Azərbaycan Botanikləri cəmiyyətinin üzvü, üzvlük vəsiqəsi № 5;

Pedaqoji fəaliyyəti

Bakı Dövlət Universiteti, bakalavr pilləsi üzrə tədris – 1999, 2000, 2013, 2014, 2015;

Digər fəaliyyəti 

AR ETN Botanika İnstitutunun Elmi Şurasının üzvü (1998-hazıradək);

AR ETN Botanika İnstitutunun “Plant and Fungal Research” jurnalının baş həmredaktoru (2018- hazıradək);

Azərbaycan Botaniklər Cəmiyyəti ictimai birliyinin “Azerbaijan Journal of Botany” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü (2019- hazıradək)

Təltif və mükafatları

Birləşmiş Millətlərin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının mükafatı (UNESCO/Keizo Obuchi Research Fellowships Programme) mükafatı (2006);

Elmi və ictimai həyatda səmərəli fəaliyyətə görə AMEA-nın Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı (2007, 2020, 2023).

Əsas iş yeri və ünvanı

Vəzifəsi

Xidməti tel.

Mobil tel.

Ev tel.

Faks

Elektron poçtu